อุบัติเหตุจากการซ่อมรถเองที่บ้านหลายครั้งไม่ได้เริ่มจาก แม่แรง พัง แต่เริ่มจากความเชื่อที่ฟังดูมีเหตุผล เช่น ตัวนี้รับได้ตั้งหลายตัน มุดเข้าไปแป๊บเดียวไม่เป็นไร หรือดึงเบรกมือแล้ว รถไม่ไหลแน่นอน ความเชื่อพวกนี้ถูกส่งต่อกันในกลุ่มช่างมือใหม่และคนที่ซ่อมรถเองมานานหลายปี
ถ้าอุปกรณ์แข็งแรงพอ และเราระวังตัว ก็ไม่น่าจะมีอะไรผิดพลาด ใช่ไหม? ความจริง แม่แรง ออกแบบมาเพื่อยก ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อรองรับรถไว้ให้คนเข้าไปอยู่ข้างใต้ และจุดที่ทำให้รถตกส่วนใหญ่ ไม่ได้อยู่ที่ตัวแม่แรงอย่างเดียว แต่อยู่ที่วิธีตั้ง วิธีรอง และวิธีลดรถลง
มากูกันว่า ความเชื่อผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการใช้ แม่แรง มีอะไรบ้าง ทำไมถึงอันตราย และต้องทำแบบไหนแทน เพื่อให้แม่แรงยกรถได้ โดยไม่มีใครต้องเสี่ยง อยู่ใต้รถ ที่พร้อมจะตกลงมา
ทำไมความเชื่อผิดเรื่อง แม่แรง ถึงอันตรายกว่าความเชื่อผิดเรื่องเครื่องมืออื่น?
เครื่องมือส่วนใหญ่เมื่อใช้ผิดวิธี ผลที่ได้คืองานเสียหรือเครื่องมือพัง แต่ แม่แรง ทำงานกับน้ำหนักรถทั้งคันที่อยู่เหนือหัวคนใช้ เมื่อมีอะไรผิดพลาด รถจะตกลงมาในเสี้ยววินาที ไม่มีเวลาให้ถอยออก
แม่แรง ไฮดรอลิก ยกได้ด้วยน้ำมันที่กักไว้ใต้ลูกสูบ ซีลที่รั่ว วาล์วที่ถูกเตะเปิด หรือเบ้าที่เลื่อนหลุดจากจุดยก ล้วนทำให้รถลดลงได้โดยไม่มีสัญญาณเตือน ส่วนแบบกลไก เช่น ตัวที่พกติดรถ มีฐานแคบและเสียหลักได้ง่ายเมื่อรถขยับ
แม่แรง มีไว้ยกรถขึ้นและลดรถลงเท่านั้น สิ่งที่รับน้ำหนักรถเมื่อมีคนอยู่ใกล้หรืออยู่ใต้รถ ต้องเป็นขาตั้งรถบนพื้นแข็ง พร้อมหนุนล้อทุกครั้ง
ความเชื่อที่ 1: แม่แรง รับได้หลายตัน มุดใต้รถแป๊บเดียวไม่เป็นไร
พิกัดตันของ แม่แรง บอกว่ายกน้ำหนักได้เท่าไหร่ ไม่ได้บอกว่าจะค้างไว้ได้ตลอดโดยไม่ลด

ซีลที่เริ่มเสื่อมอาจรั่วกะทันหัน คนที่เดินผ่านอาจเตะด้ามหรือวาล์ว และรถอาจเลื่อนหลุดจากเบ้าเมื่อเราขันน็อตแรง ๆ ใต้ท้องรถ ช่วงเวลาที่คิดว่าแป๊บเดียว ก็นานพอให้รถตกลงมาได้
ให้ขาตั้งรถรับน้ำหนัก ส่วน แม่แรง แค่ยันสำรอง
ยกรถขึ้น แล้ววางขาตั้งรถ ที่พิกัดเพียงพอ ที่จุดรองรับตามคู่มือรถ ลดรถลงบนขาตั้งให้รถนั่งเต็มที่ แล้วเขย่ารถเบา ๆ จากด้านข้างเพื่อเช็กว่ารถนิ่ง ก่อนเข้าไปใต้รถทุกครั้ง แม่แรง จะยันไว้ใกล้ ๆ เป็นตัวสำรองได้ แต่ห้ามเป็นตัวรับน้ำหนักหลัก
ความเชื่อที่ 2: ตั้ง แม่แรง ตรงไหนใต้รถก็ได้ ขอแค่เป็นเหล็ก
ชิ้นส่วนอย่างพื้นตัวถัง ถังน้ำมัน หรือท่อไอเสีย ดูแข็งแรง แต่ ไม่ได้ออกแบบให้รับน้ำหนักรถทั้งคัน การยกที่จุดเหล่านี้ทำให้ชิ้นส่วนบุบ รั่ว หรือแตก และเบ้าอาจไถลออกเมื่อรถเอียง รถไฟฟ้าและไฮบริดยังมีแบตเตอรี่อยู่ใต้ท้องรถ ซึ่งห้ามยกโดยเด็ดขาด
หาจุดยก จากคู่มือรถรุ่นนั้นทุกครั้ง
จุดยก มักเป็นแนวเหล็กเสริมที่ขอบใต้ประตู หรือจุดที่มีเครื่องหมาย วางเบ้า แม่แรง ให้อยู่กลางจุดยกพอดี ถ้าเบ้าไม่เข้ากับรูปทรงจุดยก ให้ใช้ยางรองเบ้าที่ทำมาสำหรับงานนี้ ไม่ใช้เศษไม้หรือก้อนอิฐรองแทน
ความเชื่อที่ 3: ใช้อิฐ บล็อก หรือไม้ซ้อนกัน รองรถแทนขาตั้งได้ หลังยกด้วย แม่แรง
อิฐมอญและบล็อกคอนกรีตรับแรงกดตรง ๆ ได้ระดับหนึ่ง แต่แตกได้ทันทีเมื่อรับน้ำหนักเป็นจุดหรือรับแรงเอียง โดยเฉพาะก้อนที่มีรอยร้าวหรือมีรูกลวงข้างใน ไม้ที่ซ้อนกันหลายชั้นก็เลื่อนได้ และไม้เก่าอาจผุข้างในโดยมองไม่เห็น เมื่อรองรถด้วยของเหล่านี้ การแตกหรือเลื่อนมักเกิดตอนที่เราออกแรงขันน็อตใต้รถพอดี
วิธีที่ถูกคือ ใช้ขาตั้งรถที่ทำมาสำหรับรองรับรถ เลือกพิกัดให้เหลือเผื่อ ล็อกสลักหรือเฟืองล็อกให้ครบทุกครั้ง และวางบนพื้นแข็งที่เรียบ ถ้าไม่มีขาตั้งรถ ให้จำกัดงานไว้แค่งานที่ไม่ต้องเข้าใต้รถ เช่น เปลี่ยนยาง แล้วใช้ แม่แรง ยกเฉพาะช่วงที่จำเป็น
ความเชื่อที่ 4: ดึงเบรกมือแล้ว ไม่ต้องหนุนล้อตอนยกรถด้วย แม่แรง
เบรกมือส่วนใหญ่ล็อกเฉพาะล้อคู่ใดคู่หนึ่ง เมื่อยกล้อคู่นั้นขึ้นจากพื้น เบรกมือก็แทบไม่ได้ช่วยกันรถไหลเลย และเมื่อรถถูกยกเอียง น้ำหนักที่เปลี่ยนไปอาจทำให้รถค่อย ๆ เลื่อน ดึงตัวยกให้เอียงตามจนหลุดจากเบ้า
หนุนล้อให้เสร็จก่อนโยกครั้งแรก
หนุนล้อฝั่งที่ไม่ได้ยกด้วยหมอนรองล้อทุกครั้ง ทั้งด้านหน้าและด้านหลังของล้อ ดึงเบรกมือ และเข้าเกียร์ตามที่คู่มือรถแนะนำ ทำทั้งหมดนี้ก่อนเริ่มโยก แม่แรง ไม่ใช่ทำหลังจากรถลอยแล้ว ถ้าพื้นลาดแม้เล็กน้อย ให้ย้ายรถไปพื้นที่เรียบก่อนยก เพราะหมอนรองล้ออย่างเดียวอาจกันรถไหลไม่อยู่เมื่อรถถูกยกเอียง
ความเชื่อที่ 5: แม่แรง ที่ติดมากับรถ ใช้ทำงานใต้ท้องรถได้เหมือนแม่แรงในอู่
ตัวที่ผู้ผลิตรถใส่มาให้มักเป็นแบบกลไกขนาดเล็ก ออกแบบมาเพื่อเปลี่ยนยางฉุกเฉินข้างทางเท่านั้น ฐานแคบ เสียหลักง่ายบนพื้นที่ไม่เรียบ และไม่ได้ออกแบบให้ใช้ซ้ำบ่อย ๆ หรือยกค้างไว้นานระหว่างทำงาน
ทางที่ปลอดภัยคือ ใช้ แม่แรง ติดรถเฉพาะการเปลี่ยนยางตามคู่มือรถ บนพื้นแข็งและเรียบ ห้ามเอาส่วนใดของร่างกายเข้าใต้รถระหว่างเปลี่ยนยาง ถ้าต้องทำงานใต้ท้องรถเป็นประจำ ให้ใช้แบบตะเข้หรือแบบกระปุกที่พิกัดเหมาะกับรถ คู่กับขาตั้งรถ
ความเชื่อที่ 6: ยกรถด้วย แม่แรง ให้สูงไว้ก่อน จะได้ทำงานใต้รถสะดวก
เมื่อรถถูกยกสูงขึ้น ตัวรถจะเอียงมากขึ้น จุดศูนย์ถ่วงเปลี่ยน และแรงที่ดันรถให้เลื่อนออกจากเบ้าก็มากขึ้น ตัวยกที่ยืดสุดยังมีส่วนลูกสูบหรือแขนยกที่รับแรงเอียงได้น้อยกว่าตอนอยู่ช่วงกลาง ขาตั้งรถที่ยืดสูงสุดก็มีความมั่นคงน้อยกว่าตอนอยู่ระดับต่ำ
ยกแค่พอวางขาตั้ง และพอสำหรับงาน
ยกรถเพียงพอให้วางขาตั้งได้ และมีที่พอสำหรับงานนั้น ไม่ยกสูงกว่าที่จำเป็น ถ้าต้องยกทั้งคัน ให้ยกทีละฝั่ง วางขาตั้งให้ระดับเท่ากัน และไม่ยกล้อทั้งสี่ขึ้นพร้อมกันด้วย แม่แรง ตัวเดียว

ถ้างานต้องการพื้นที่ใต้รถมาก เช่น ถอดเกียร์หรือเปลี่ยนท่อไอเสียทั้งชุด ให้ใช้ลิฟต์ยกรถในอู่แทน
ความเชื่อที่ 7: เสร็จงานแล้วเปิดวาล์วให้ แม่แรง ลดลงเร็ว ๆ ก็ได้
เมื่อเปิดวาล์วปล่อยกว้างทันที รถจะตกลงเร็วจนกระแทกพื้น ช่วงล่างและยางรับแรงกระแทก ถ้ามีเครื่องมือ ขาตั้ง หรือเท้าของใครอยู่ใต้รถ ก็ไม่มีเวลาให้ดึงออก และถ้ารถยังเอียงอยู่บนตัวยกตัวเดียว การลดเร็วอาจทำให้รถเลื่อนข้าง
วิธีลดรถที่ถูกคือ มองใต้รถก่อนว่าไม่มีคน เครื่องมือ หรือของวางอยู่ ยกรถขึ้นเล็กน้อยเพื่อเอาขาตั้งออก แล้วหมุนวาล์วปล่อยของ แม่แรง ทีละน้อยให้รถลดลงช้า ๆ สม่ำเสมอ ยืนอยู่ด้านข้างรถ ไม่ใช่ด้านหน้าหรือด้านหลังที่รถอาจเลื่อนมาหา
เลือก แม่แรง กับขาตั้งรถให้เข้าชุดกัน ปลอดภัยกว่าซื้อตัวแพงอย่างเดียว
หลายคนลงทุนกับตัวยกราคาสูง แต่ใช้ขาตั้งรถเก่า ๆ หรือไม่มีขาตั้งเลย ความปลอดภัยของการยกรถขึ้นอยู่กับอุปกรณ์ทั้งชุด ไม่ใช่ชิ้นเดียว
เลือกขาตั้งรถเป็นคู่ พิกัดเหลือเผื่อสำหรับน้ำหนักฝั่งที่ยก ความสูงต่ำสุดต้องสอดเข้าใต้จุดรองรับได้ และความสูงสูงสุดต้องพอกับงานโดยไม่ต้องยืดสุด เลือกหมอนรองล้อที่ไม่ลื่นบนพื้นที่ใช้งาน
ถ้าพื้นเป็นดินหรือยางมะตอย ให้มีแผ่นรองฐานที่แข็งและกว้างพอสำหรับทั้งตัวยก และขาตั้ง เก็บอุปกรณ์ทั้งชุดไว้ด้วยกัน เพื่อไม่ให้มีวันที่ต้องยกรถทั้งที่หาขาตั้งไม่เจอ ถ้าอยากรู้ว่าตัวยกแบบไหนเหมาะกับรถคันไหน ให้ดูพิกัด ความสูงต่ำสุด และระยะยกของ แม่แรง ประกอบกับคู่มือรถ
สัญญาณว่าการยกรถด้วย แม่แรง ครั้งนี้ต้องหยุดทันที
ถ้าระหว่างยก รถเอียงหรือเลื่อน เบ้าไถลออกจากจุดยก ได้ยินเสียงเหล็กบิดหรือพื้นแตก ตัวยกยุบลงเองแม้วาล์วปิดสนิท หรือพื้นใต้ฐานเริ่มยุบ เช่น ยกบนพื้นดินหรือยางมะตอยร้อน ให้หยุดโยก ถอยออกจากรถ แล้วลดรถลงช้า ๆ จากด้านข้าง
จากนั้นค่อยหาสาเหตุ เปลี่ยนจุดยก หาแผ่นรองที่แข็งและกว้างพอ หรือเปลี่ยนไปใช้ แม่แรง ที่เหมาะกับงาน
ถ้ายุบเองหรือมีน้ำมันรั่ว ให้หยุดใช้ แม่แรง ตัวนั้น ถ้าไม่แน่ใจว่าจะยกรถรุ่นนั้นได้อย่างปลอดภัย ให้พาเข้าอู่ที่มีลิฟต์ยกรถ

สรุป: แม่แรง มีไว้ยก และลดรถเท่านั้น ส่วนการรับน้ำหนักเมื่อมีคนอยู่ใต้รถ ต้องเป็นหน้าที่ของขาตั้งรถ
รถที่ตกใส่คนส่วนใหญ่ไม่ได้ตกเพราะ แม่แรง คุณภาพแย่ แต่ตกเพราะความเชื่อที่ทำให้ข้ามขั้นตอนสำคัญ ทั้งการมุดเข้าไปแป๊บเดียว การยกผิดจุด การรองด้วยอิฐหรือไม้ การไม่หนุนล้อ การใช้แม่แรงติดรถผิดงาน การยกสูงเกิน และการลดรถเร็วเกินไป ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนน้ำมันเครื่องที่บ้าน การเปลี่ยนผ้าเบรก หรือการซ่อมช่วงล่าง
สิ่งที่ต้องทำคือจอดบนพื้นแข็งและเรียบ หนุนล้อฝั่งที่ไม่ได้ยก ยกที่จุดยกตามคู่มือรถ ยกเท่าที่จำเป็น วางขาตั้งรถที่ล็อกครบแล้วลดรถลงให้นั่งบนขาตั้ง เช็กว่ารถนิ่งก่อนเข้าใต้รถ ใช้แม่แรงติดรถเฉพาะเปลี่ยนยาง และลดรถลงช้า ๆ หลังมองใต้รถว่าไม่มีอะไรขวาง
ข้อที่ห้ามพลาดคือ ห้ามเข้าใต้รถที่มีแค่แม่แรงยันไว้ ห้ามใช้อิฐ บล็อก หรือไม้ซ้อนแทนขาตั้ง และถ้ารถเริ่มเอียง เลื่อน หรือตัวยกยุบเอง ให้ถอยออกและหยุดงานทันที
ถ้ากำลังหาตัวยก หรือขาตั้งรถที่ใช้คู่กัน ลองดูหมวด แม่แรง ที่ร้าน หรือบนเว็บไซต์ ที่น่าเชื่อถือได้

